ایمان تعبدی، مبانی معرفتی و مشروعیت اسلامی

مطالب عمومی

نویسنده

دانش پژوه کارشناسی ارشد کلام اسلامی، جامعةالمصطفی العالمیه، مشهد، ایران.

چکیده

این مقاله به بررسی رابطه میان ایمان تعبدی و مشروعیت دینی می‌پردازد. پرسش اصلی این است که ایمان تعبدی، به‌عنوان پذیرش بی‌چون‌وچرای باورهای دینی، چه جایگاهی در مشروعیت‌بخشی به دینداری فرد مؤمن دارد و چگونه با مبانی معرفتی پیوند می‌خورد؟ در این دیدگاه، مشروعیت ایمان دینی یک فرد، به معنای حقانیت باورها و اعمال او در پیشگاه خداوند است که ریشه در ایمان تعبدی دارد. ایمان تعبدی زیربنای پذیرش نصوص دینی و احکام الهی است، اما این به معنای نادیده گرفتن عقل نیست؛ بلکه عقل در کنار تعبد، ابزاری برای درک و التزام عمیق‌تر به باورهای دینی محسوب می‌شود. نتیجه آنکه مشروعیت دینی ایمان مؤمن، از تعامل ایمان تعبدی و معرفتی-عقلی حاصل می‌شود؛ ایمان تعبدی منشأ التزام به دین است و مبانی معرفتی عقلانی، زمینه‌ساز درک و پذیرش آگاهانه آن. این دو در کنار هم، دینداریِ توأم با تعهد و معرفت را شکل می‌دهند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
آخوند خراسانی، محمدکاظم. (۱۴۱۱ق). کفایة الاصول (ج ۱). قم: محسن عراقی.
ابن سعد، محمد. (۱۳۸۰ق). الطبقات (ج ۵). بیروت.
بدوی، عبدالرحمن. (۱۳۷۶). مذاهب الاسلامیین. تهران: دارالعلم.
ترمذی، ابوالحسن بن محمد. (بی‌تا). الجامع الصحیح (ج ۲). بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم. (۱۹۷۱). تعارض العقل و النقل (تحقیق محمد رشاد). قاهره: دارالکتب.
تفتازانی، سعدالدین. (بی‌تا). شرح المقاصد (ج ۵). قم: معارف اهل بیت.
جرجانی، میر شریف. (۱۴۱۹ق). شرح المواقف (ج ۸). بیروت: دارالفکر.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۶ق). المفردات فی الفاظ القرآن. دمشق: دارالعلم.
سجادی، سید جعفر. (۱۳۷۲). فرهنگ اسلامی (ج ۱). تهران: انتشارات دانشگاه.
سبحانی، جعفر. (۱۳۷۴). «دفاع عقلانی از دین». نقد و نظر، (۳–۴). قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
سبحانی، جعفر. (۱۴۱۶ق). الملل و النحل (ج ۷). قم: جامعه مدرسین.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (بی‌تا). الملل و النحل (ج ۱). بیروت: دارالمعرفه.
شیخ صدوق، محمد بن علی. (۱۳۸۰). الاعتقادات. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان. (۱۳۹۶ق). الاوائل (ج ۲). قم: مرکز پژوهش و نشر میراث مکتوب.
شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان. اوائل المقالات، سلسله مؤلفات مفید (ج ۷، ص ۲۲).
طریحی، فخرالدین. (۱۳۱۲ق). مجمع البحرین (ج ۴). بیروت: دارالفکر.
عراقی، ضیاءالدین. (۱۴۱۱ق). مقالات الاصول (ج ۱). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
غزالی، محمد. (۱۴۰۲ق). الجام العوام عن علم الکلام. بیروت: دارالکتب العلمیة.
غزالی، محمد. (۱۴۰۸ق). الاقتصاد فی الاعتقاد. بیروت: دارالکتب العالمیة.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۹۸۱). العین (ج ۲، به کوشش مهدی محزومی). بغداد.
فیض کاشانی، محسن. (۱۳۶۳). اصول المعارف (تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی). قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
فیض کاشانی، محسن. (۱۴۱۷ق). المحجة البیضاء (ج ۱). قم: جامعه مدرسین.
فیض کاشانی، محسن. (۱۳۸۴). عین الیقین (ج ۱). قم: بیدار.
کلینی، محمد بن یعقوب. (بی‌تا). اصول کافی (ج ۲). تهران: دفتر نشر و فرهنگ اهل بیت.
مطهری، مرتضی. (۱۳۶۲). مجموعه آثار (ج ۶). قم: انتشارات صدرا.