باورهای بنیادین بر گرایش‌ها و رفتارهای انسان

مطالب عمومی

نویسنده

دانش آموخته دکتری فقه سیاسی، جامعه المصطفی

چکیده

باورهای بنیادین از منظر اسلام و غرب تفاوت اساسی داشته و باعث تغییرات عمده در گرایش‌ها و رفتارهای انسان می‌شود. لذا مقالۀ پیش‌رو در پاسخ به این پرسش که تأثیر باورهای بنیادین بر گرایش‌ها و رفتارهای انسان چیست، ابتدا به تبیین چند مورد از مؤلفه‌های اصلی باورهای بنیادین مانند باور به خداوند و توحید، باور به مخلوق بودن نظام هستی، باور به عالم غیب و امدادهای غیبی، باور به معاد و عالم آخرت، باور به هدف‌مندی نظام هستی و پیوستگی دنیا و آخرت، باور به مخلوق بودن انسان و نقش او در تعیین سرنوشت پرداخته و سپس رویکرد کلی مکاتب غربی و اسلام را در مورد نگرش به آنها اجمالاً مقایسه می‌نماید. بدین منظور از روش تبیینی-تحلیلی، اسناد گردآوری شده و منابع معتبر علمی استفاده شده و با مقایسۀ صورت‌گرفته مشخص شد که نوع باورهای بنیادین از نگاه اسلامی و غربی باعث تغییرات اساسی در گرایش‌ها و رفتارهای انسان شده است؛ زیرا باورهای بنیادین از دیدگاه غربی، تحلیل صرفاً مادی شده و ورای آن فراتر از تجربه و حس، چیز دیگری وجود نداشته و اموری غیبی چون وحی، قیامت و معاد، روح و غیره احیاناً خرافه خوانده شده و بسیاری از رفتارهای انسان نیز قابل تفسیر نمی‌باشد؛ ولی از منظر اسلامی که مبتنی بر رویکرد عقل‌گرایی خلاقانه، قرآن کریم و سنت است، ورای ماده، امور غیبی بسیاری همچون خدا و خالق هستی، وحی، قیامت، ملائکه، روح و موارد متعدد دیگری قرار داشته و به انسان به‌عنوان موجودی چندبعدی نگریسته می‌شود که هویتش را از خداپرستی به دست آورده و زندگی او دارای ویژگی‌هایی است که با دیگران به‌شدت متفاوت بوده و همراه با نتایجی چون آرامش روحی، سلامت نفسانی، خوش‌بینی، امیدواری، اطمینان خاطر، احساس عزت، تکیه‌گاه محکم و فواید متعدد اجتماعی بوده و در نهایت، حیات طیبه را به دنبال دارد

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابوئی، مریم، حسنی، سید حمیدرضا، علیپور، مهدی، و عباسی، سمیه. (۱۳۹۴). مقایسة تحلیلی نگرش غربی حفاظت با جهان‌بینی اسلامی در تبیین و جوه فراکالیدی میراث معماری. پژوهش‌های معماری اسلامی، (۴).
ایمان، محمدتقی، و کلاته ساداتی، احمد. (۱۳۹۹). روش‌شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
پورجوادی، نصرالله، و شریف، میان محمد. (۱۳۹۱). تاریخ فلسفه در اسلام. تهران: انتشارات ستاد انقلاب فرهنگی، مرکز نشر دانشگاهی.
پولادی، کمال. (۱۳۹۸). تاریخ اندیشه سیاسی در غرب (قرن بیستم). تهران: انتشارات مرکز.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۷۷). تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۶). حق و تکلیف در اسلام. قم: نشر اسراء.
درخشان‌فر، تورج، سهرابی، یوسف، فتاحی، مهرداد، و میرزایی، محمد. (۱۴۰۲). تبیین و مقایسه پیش‌فرض‌های جهان‌بینی در رویکردهای اسلامی و غربی. دوفصلنامه مطالعات دین، معنویت و مدیریت، ۱۰(۱۸).
دهخدا، علی‌اکبر. (بی‌تا). لغت‌نامه دهخدا.
راد، علی. (بی‌تا). انسان در تراز قرآن. قم: انتشارات دارالحدیث.
رجبی، محمود. (۱۳۹۰). انسان‌شناسی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
رحیم‌پور ازغدی، حسن. (۱۳۸۱). اسلام و مدرنیته (عقل‌گرایی و انسان‌گرایی). کتاب نقد.
رحیم‌پور ازغدی، حسن. (۱۳۹۲). چهار گفتار. تهران: انتشارات طرح فردا.
شیروانی، علی. (۱۳۹۵). کلیات فلسفه. تهران: انتشارات اندیشه مولانا.
طباطبایی، سید محمدحسین. (بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعة مدرسین.
علوی‌پور، سید مسعود. (۱۴۰۲). باورهای بنیادین چه هستند؟.
علی احمدی، علی‌رضا، و علی احمدی، حسین. (۱۳۸۳). مدیریت ارزشی با تکیه بر ارزش‌های اسلامی. تهران: انتشارات تولید دانش.
علی‌پور، مهدی، و حسنی، سید حمیدرضا. (۱۳۹۴). پارادایم اجتهادی دانش دینی «پاد». قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
فرمیهنی فراهانی، محسن. (۱۳۸۹). پست مدرنیسم و تعلیم و تربیت. تهران: انتشارات آییژ.
فروزنده دهکردی، لطف‌الله، و فروغی‌نیا، خورشید. (۱۳۹۲). بررسی تأثیر دیدگاه‌های انسان‌شناسی اسلامی و غربی بر نظام ارزشی سازمان. نشریه اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، (۱).
فیروزی، نعمت‌الله، رستم‌نژاد، محمود، ساجدی، محمد، و سلیمان‌نژاد، زهره. (۱۳۹۳). نقش خدامحوری و مؤلفه‌های آن در مدیریت فرهنگی. آموزه‌های علوم قرآنی، (۲۰). مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
قطب، سید. (۱۳۹۴). ویژگی‌های جهان‌بینی و ایدئولوژی اسلامی (ترجمه سید محمد خامنه‌ای). تهران: انتشارات بعثت.
قنبریان، علی، عیوضی، محمدتقی، و فدایی آرانی، اسماعیل. (۱۳۹۴). کلیات و مبانی نظری سبک زندگی اسلامی. سایت پژوهش‌های معنوی.
کافی، مجید. (۱۳۹۳). پارادایم اسلامی روش‌شناختی علوم انسانی. اسلام و علوم اجتماعی، (۱۱).
کاویانی، محمد. (۱۳۹۲). تربیت اسلامی: گذر از اهداف کلی به اهداف رفتاری. مجله پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن کریم، (۳).
کلینی، محمد بن یعقوب. (بی‌تا). اصول کافی (ترجمه مصطفوی).
کلینی، محمد بن یعقوب. (بی‌تا). الکافی.
گروه اخلاق مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). (بی‌تا). تأثیرات ایمان در زندگی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مجتبی تهرانی، احمد. (بی‌تا). آثار فردی و اجتماعی ایمان.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۴). بحارالانوار لدرر اخبار الأئمة الأطهار. مؤسسة الوفا.
محمودی، مجید. (۱۴۰۱). روراست(تر) بنگریم. انتشارات عصر قلم.
مرزوقی، رحمت‌الله. (۱۳۹۸). پارادایم اسلامی تولید علم: رهیافتی به تولید علم اسلامی تعلیم و تربیت در قلمرو علوم اسلامی. تهران: انتشارات آوای نور.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۷۹). تبیین مفهوم مدیر اسلامی. تعاون، (۴۸).
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۱). پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مطهری، مرتضی. (۱۳۹۳). مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی (جهان‌بینی توحیدی). تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (بی‌تا). فلسفه اخلاق (ج ۱).
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۶). مدیریت و فرماندهی در اسلام. قم: انتشارات هدف.
مهدوی‌راد، محمدعلی، حسین‌زاده، محمد، رستمی، محمدحسن، و حسینی، سید محمد. (۱۳۹۰). منظومه باورهای بنیادین انسان سالم از دیدگاه قرآن. مجله فلسفه دین، ۸(۱۱).
میرزامحمدی، محمدحسن، علیین، حمید، و حسنی، غفور. (۱۳۸۷). مقایسه اهداف تعلیم و تربیت از دیدگاه ایده‌آلیسم و پراگماتیسم. دانشور رفتار، (۳۰).
میزیاک، و سکتون. (بی‌تا). تاریخچه و مکاتب روان‌شناسی (ترجمه احمد رضوانی). تهران: انتشارات پاد راه.
نبوی، سید عباس. (۱۳۷۶). انسان و جامعه توسعه‌یافته از دیدگاه اسلام. دانشگاه اسلامی، (۲).
نقی‌پورفر، ولی‌الله. (۱۳۹۴). اصول مدیریت اسلامی و الگوهای آن. قم: مرکز آموزش مدیریت.
هاشم‌زاده، معصوم، آراسته، حمیدرضا، عباسیان، حسین، و زین‌آبادی، حسن‌رضا. (۱۳۹۸). ارائه الگوی تعالی بر پایه قرآن کریم، (۳).
هاشمی رکاوندی، سیدمجتبی. (۱۳۷۶). تربیت و شخصیت انسانی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
Brandt, M. J., & Crawford, J. T. (2020). Worldview conflict and prejudice. In Advances in Experimental Social Psychology (Vol. 61, pp. 1-66). Academic Press.
Descartes, R. (2008). Discourse on the Method of Reasoning. Tutis Digital Publishing Pvt. Ltd.
DeWitt, R. (2018). Worldviews: An introduction to the history and philosophy of science. John Wiley & Sons.
Gutek, L. (2013). Philosophical, ideological, and theoretical perspectives on education. Pearson Higher Ed.
Miedema, S. (2006). A public, social and individual perspective on religious education. Voices from the past and the present. Studies in Philosophy and Education, 25(1-2), 193-202.
Huffman, D. S. (Ed.). (2012). Christian contours: How a biblical worldview shapes the mind and heart. Kregel Academic.
Nash, R. (2010). Worldviews in conflict: Choosing Christianity in a world of ideas. Grand Rapids, MI: Zondervan Press.
Naugle, D. K. (2002). Worldview: The history of a concept. Wm. B. Eerdmans Publishing.